Adıyaman Cumhuriyet ve Erdem Platformu (ACEP) kurucusu, felsefeci Mesut Erdemir, 6 Şubat depremlerinin ardından Adıyaman'da yürütülen yeniden yapılanma çalışmalarını ve Çarşı Projesi kapsamındaki rezerv alan uygulamalarını eleştiren yazılı bir açıklama yaptı. Depremlerde yaşanan can kayıplarını yapı güvenliği, imar politikaları ve ekonomik sistem üzerinden değerlendiren Erdemir, afet sonrası yeniden inşa sürecinde mülkiyet haklarının korunması ve hak sahiplerinin borçlandırılmaması gerektiğini savundu.
'Adıyaman Çarşı Projesi ve Mülksüzleştirme' başlıklı açıklamasında kapitalist üretim ilişkileri, kent rantı, sosyal devlet ve mülkiyet hakkı kavramlarını ele alan Erdemir, deprem sonrası uygulamaları Marksist bir perspektiften değerlendirdi. Çarşı Projesi'nin küçük esnaf ve mülk sahipleri açısından yeni ekonomik sorunlar yaratabileceğini ileri süren Erdemir, kentin yeniden inşasının halkın ihtiyaçları ve hak sahiplerinin iradesi esas alınarak yürütülmesi gerektiğini belirtti.
'DEPREMİN YIKICI SONUÇLARININ ARKASINDA İNSAN ELİYLE OLUŞTURULAN KOŞULLAR VAR'
6 Şubat 2023 depremlerinde yaşanan büyük yıkımın yalnızca doğa olayıyla açıklanamayacağını savunan Erdemir, yapılaşma politikalarının, denetim eksikliklerinin ve ekonomik çıkar ilişkilerinin can kayıplarındaki sorumluluğunun sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Erdemir, açıklamasında şu değerlendirmelerde bulundu:
"6 Şubat 2023'te Adıyaman'da yaşanan deprem, doğanın kaçınılmaz bir sonucu değildi. Bir deprem oldu, evet. Ama binlerce insanı öldüren şey yerin sarsıntısı değil, o sarsıntının üzerine inşa edilmiş düzenin ta kendisiydi. Sermaye düzeninin ve onun yereldeki yürütücülerinin insan hayatını hiçe sayan kar hırsı, Adıyaman'ı enkazın altında bıraktı. Bu bir afet değil, göz göre göre işlenmiş bir sınıfsal ve halka yönelik katliamdı."
Kapitalist ekonomik sistemde konutların ve arsaların temel barınma ihtiyacından çok kar elde etme aracı olarak değerlendirildiğini ileri süren Erdemir, inşaat maliyetlerinin azaltılması ve yapı denetimindeki eksikliklerin sonuçlarına dikkat çekti. İmar affı uygulamalarını da eleştiren Erdemir, yapı güvenliğine ilişkin kuralların ekonomik çıkarlar karşısında ikinci plana atılmasının toplum açısından ağır sonuçlar doğurduğunu savundu.
'BELEDİYE BİNASININ YIKILMASI KAMU YAPILARININ GÜVENLİĞİNİ DE SORGULATIYOR'
Adıyaman Belediye Başkanlığı binasının 6 Şubat depremlerinde yıkılmasını da değerlendiren Erdemir, bu yapının kamu kurumlarının deprem güvenliği açısından taşıdığı sorumluluğu ortaya koyduğunu belirtti.
Belediye binasının yıkılmasını kamu yönetiminin yapı güvenliğine ilişkin yaklaşımının sembolik bir örneği olarak nitelendiren Erdemir, kamu kurumlarının kendi hizmet binalarını dahi depreme dayanıklı biçimde koruyamamış olmasını eleştirdi.
Açıklamasında Karl Marx ve Friedrich Engels'in Komünist Manifesto adlı eserine de atıfta bulunan Erdemir, devletin ekonomik sistem içerisindeki rolünü sorguladı. Marx ve Engels'in modern devletin burjuvazinin ortak çıkarlarını yönettiğine ilişkin değerlendirmesinden hareket eden Erdemir, Adıyaman'daki geçmiş imar ve denetim uygulamalarının da bu çerçevede incelenmesi gerektiğini savundu.
Erdemir, yerel yönetimlerin geçmişteki imar kararları ve yapı denetimleri hakkında ciddi eleştiriler yöneltirken, yaşanan yıkımın sorumluluğunun yalnızca depremin büyüklüğüne bağlanamayacağını ifade etti.
'ÇARŞI PROJESİ MASKESİ ALTINDA MÜLKSÜZLEŞTİRME YÜRÜTÜLÜYOR'
Adıyaman'da devam eden Çarşı Projesi'ni de eleştiren Erdemir, depremden sonra yürütülen yeniden yapılanma çalışmalarının ekonomik ve toplumsal sonuçlarının yeterince tartışılmadığını öne sürdü.
Afet sonrasında gerçekleştirilen bazı yeniden inşa uygulamalarını 'afet kapitalizmi' kavramıyla değerlendiren Erdemir, deprem nedeniyle evini veya iş yerini kaybeden vatandaşların ekonomik açıdan daha kırılgan hale geldiğini belirtti.
Erdemir, "Burjuvazi yıkımın yasını tutmaz, yıkımın üzerine yeni bir birikim planı kurar. Bugün Adıyaman'da yaşanan tam olarak budur. Aynı zihniyet, şimdi 'Adıyaman Çarşı Projesi' maskesi altında yeni bir mülksüzleştirme ve sınıfsal tasfiye hareketi yürütmektedir" ifadelerini kullandı.
Afet kapitalizmini, büyük felaketlerin ardından ortaya çıkan olağanüstü koşulların ekonomik düzenlemeler için kullanılması olarak değerlendiren Erdemir, depremzedelerin içinde bulundukları zor koşulların mülkiyet ve yerleşim kararlarına etkisinin sorgulanması gerektiğini savundu.
'ESNAF KENDİ MÜLKÜNDE KİRACI DURUMUNA DÜŞÜRÜLMEMELİ'
Çarşı Projesi kapsamındaki yeniden yapılanma ve rezerv alan uygulamalarının küçük esnaf üzerindeki muhtemel ekonomik etkilerine dikkat çeken Erdemir, hak sahiplerinin yeni iş yerlerine kavuşurken uzun vadeli borç yükleriyle karşılaşabileceğini ileri sürdü.
Esnafın yıllarca çalışarak edindiği mülkün, yeniden inşa sürecinde karşılanamayacak mali yükümlülüklerle ilişkilendirilmesini eleştiren Erdemir, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
"Mekanizma çok açıktır. Esnafa, 'Sana yeni dükkan yapacağız' denir. O dükkanın bedeli, esnafın ödeyemeyeceği kredilerle, yıllarca sürecek borçlarla onun sırtına yüklenir. Yıllarca kendi mülkünde esnaf olan insan, bir anda kendi toprağında kiracı haline getirilir. Dükkan artık onun değildir, banka ve büyük sermaye gruplarının ipoteğindedir."
Böyle bir borçlandırma modelinin küçük mülk sahiplerinin ekonomik bağımsızlığını zayıflatacağını savunan Erdemir, süreci ekonomik ilişkiler bakımından 'mülksüzleştirme' olarak nitelendirdi.
Açıklamasında küçük esnafın üretim ve ticaret imkanlarının korunması gerektiğini belirten Erdemir, mülkiyet hakkının büyük sermaye grupları kadar depremzede vatandaşlar ve küçük işletmeler açısından da güvence altında bulunması gerektiğini ifade etti.
'SOSYAL DEVLET DEPREMZEDEYİ BORÇLANDIRARAK MÜLKSÜZLEŞTİRMEMELİ'
Anayasa'daki sosyal devlet ilkesine de değinen Erdemir, afetlerden etkilenen vatandaşların barınma ve çalışma hayatına yeniden katılma imkanlarının kamu güvencesiyle sağlanması gerektiğini savundu.
Depremlerin ardından yürütülen konut ve iş yeri projelerinde uygulanacak finansman modellerinin sosyal devlet ilkesi açısından değerlendirilmesini isteyen Erdemir, vatandaşlara sunulan desteklerin uzun vadeli ve ağır borç yüklerine dönüşmemesi gerektiğini belirtti.
Erdemir, açıklamasında şu görüşlere yer verdi:
"Gerçek bir sosyal devlet, felakete uğramış yurttaşını borçlandırarak mülksüzleştiren değil; onun barınma ve iş yeri hakkını bedelsiz, güvenli ve kamusal bir güvenceyle yeniden inşa eden devlettir. Barınma bir meta değildir. Dükkan bir rant kapısı değildir. Kent, müteahhitlerin ve bankaların arsa pazarı değildir. Kent, orada yaşayanların ortak mülküdür, ortak yaşam alanıdır."
Konut ve iş yerlerinin yalnızca ekonomik değerleri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Erdemir, vatandaşların yaşadıkları mahallelerle kurdukları toplumsal ilişkilerin de yeniden yapılanma sürecinde dikkate alınmasını istedi.
'MÜLKİYETİN KUTSALLIĞI SINIFSALDIR'
Açıklamasında mülkiyet hakkının ekonomik sınıflar açısından farklı sonuçlar doğurduğunu savunan Erdemir, büyük sermaye gruplarıyla küçük esnafın yeniden yapılanma süreçlerinden aynı biçimde etkilenmediğini ileri sürdü.
Marx ve Engels'in Komünist Manifesto adlı eserindeki özel mülkiyet eleştirisine atıfta bulunan Erdemir, mülkiyetin ekonomik sistem içerisindeki dağılımını sorgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"Büyük sermaye için özel mülkiyet kutsaldır, dokunulmazdır. Küçük esnaf için, yoksul için, depremzede için ise özel mülkiyet her an gasp edilebilir bir şeydir. Mülkiyetin kutsallığı sınıfsaldır. Bir avuç müteahhit, banka ve rant çevresi için korunur, çoğunluk için ortadan kaldırılır."
Kentlerin yeniden inşasında ekonomik çıkarlar yerine toplumsal ihtiyaçların esas alınması gerektiğini belirten Erdemir, Adıyaman Çarşı Projesi'nin uygulama koşullarının, mülkiyet devri ve borçlandırma yöntemlerinin kamuoyu tarafından tartışılması gerektiğini savundu.
'KENT, ORADA YAŞAYANLARIN ORTAK YAŞAM ALANIDIR'
Adıyaman'ın yeniden inşasında hak sahiplerinin karar alma süreçlerine katılması gerektiğini belirten Erdemir, kent merkezindeki dönüşümün yalnızca yeni binaların yapılmasıyla sınırlı kalmaması gerektiğini ifade etti.
Esnafın, çalışanların ve depremzedelerin yaşadıkları kent üzerinde söz sahibi olmasının önemine değinen Erdemir, açıklamasında şu değerlendirmede bulundu:
"Adıyaman halkının talebi bu yüzden bir 'yardım' talebi değildir, bir mülkiyet ve iktidar talebidir. İnsanca yaşamak, sadaka istemek değildir. İnsanca yaşamak, güvenli evde oturmak, borç kölesi olmadan dükkanını açmak, çarşısında söz sahibi olmak, kentini müteahhide değil kendine göre planlamaktır."
Kentlerin yalnızca arsa ve inşaat piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda şekillenmemesi gerektiğini belirten Erdemir, barınma ve çalışma hakkının kamusal güvenceyle ele alınmasını istedi.
'ADALET, YENİ BİR MÜLKSÜZLEŞTİRMEYE İZİN VERMEMEKLE BAŞLAR'
Deprem sonrasında yürütülen hukuki süreçlerin yanı sıra yeniden inşa politikalarının da adalet anlayışının bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Erdemir, 6 Şubat depremlerinde yaşamını yitirenler için adalet arayışının devam ettiğini ifade etti.
Erdemir, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
"6 Şubat'ta enkaz altında kalanlar için adalet, sorumluların yargılanmasıyla sınırlı kalamaz. Adalet, aynı düzenin Çarşı Projesi adı altında sürdürdüğü mülksüzleştirmeye dur demekle başlar. Adıyaman, bir daha tabuta çevrilmiş bir kent olmayacaksa, bu mücadele esnafın, işçinin, depremzedenin ortak, örgütlü mücadelesi olmak zorundadır. Çünkü insanca yaşamak, sermayenin lütfu değil, emeğin ve halkın örgütlü gücüyle kazanılacak bir haktır."
NE OLMUŞTU?
Adıyaman'da 6 Şubat depremlerinin ardından kent merkezinin yeniden düzenlenmesi amacıyla başlatılan Çarşı Projesi kapsamında çeşitli mahallelerde kentsel dönüşüm çalışmaları yürütülüyor.
Projenin henüz tamamlanmayan etaplarının bulunduğu Yeni Pınar, Sıratut, Hoca Ömer, Kapcami ve çevresindeki mahallelerde rezerv alan talebi için mülk sahiplerinin katılımıyla imza çalışmaları başlatıldı.
Adıyaman Mülk Sahipleri Platformu tarafından 10 Kasım 2026'da yapılan açıklamada, mahalle muhtarlarının öncülüğünde yürütülen çalışmalarda hissedarların büyük bölümüne ulaşıldığı ve gerekli sayının üzerinde imza toplandığı bildirildi. Platform, dönüşümü tamamlanmayan mahallelerin de Çarşı Projesi'ne dahil edilmesini ve mülkiyet haklarının korunmasını talep etti.
Platformun açıklamasına göre toplanan imzaların ilgili kurumlara teslim edilmesinin ardından hazırlanan dosya, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Ankara'daki birimlerine gönderilecek. Rezerv alan talebinin uygun bulunup bulunmadığı ise Bakanlığın değerlendirmesi sonucunda belirlenecek.
ACEP Sözcüsü Mesut Erdemir'in açıklamasında gündeme getirilen borçlandırma, mülkiyet kaybı ve esnafın ekonomik geleceğine ilişkin eleştiriler, Çarşı Projesi'nin hak sahiplerine yönelik uygulama koşulları ve finansman modeli üzerindeki tartışmaların bir bölümünü oluşturuyor.
Kaynak : PERRE