Adıyaman'da binlerce ailenin geçim kaynağı olan tütün, 2026 üretim sezonunda alım gecikmeleri, sözleşme miktarı sınırlamaları ve artan maliyetlerle gündemde. 2025 yılında 137 bin 192 dekar alanda 24 bin 560 ton tütün üretilen kentte, firmaların sözleşme fazlası ürünleri satın almayacağı yönündeki açıklamalar üreticileri harekete geçirdi. Ekim ayında alımların yeniden başlayacağının duyurulmasına rağmen Kahta ve Samsat'ta belirsizlik sürerken, son bir haftada ziraat odalarından siyasi parti temsilcilerine kadar birçok isim çözüm çağrısında bulundu.
Fide yetiştirmeyle başlayan, dikim, sulama, ilaçlama, yaprak kırımı, kurutma ve tasnifle devam eden üretim sürecinin ardından çiftçiler, bir yıllık emeklerini nakde dönüştürebilecekleri alım dönemini bekliyor. Ancak sözleşmeli üretim yapan firmaların yalnızca belirlenen miktarlarda alım gerçekleştireceği yönündeki açıklamalar, sözleşme sınırını aşan tütünlerin akıbetini belirsiz hale getirdi.
Adıyaman'da üreticilerin önemli bir bölümü özel firmalarla sözleşmeli olarak Virginia ve İzmir tipi tütün yetiştirirken, Çelikhan başta olmak üzere bazı bölgelerde geleneksel yerli tütün üretimi sürdürülüyor. Üretim biçimleri ve pazarlama koşulları farklılaşsa da tütün, Adıyaman'ın tarımsal kimliğinde önemli bir yer tutuyor.
ADIYAMAN'IN 24 BİN 560 TONLUK TÜTÜN ÜRETİMİ
Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2025 yılı faaliyet raporuna göre kentte 137 bin 192 dekar alanda 24 bin 560 ton tütün üretildi. 2024 yılında ise 130 bin 517 dekar alandan 27 bin 733 ton ürün elde edilmişti.
Bu rakamlara göre tütün ekim alanı bir yılda 6 bin 675 dekar genişlerken üretim miktarı 3 bin 173 ton azaldı. Üretim alanındaki artışa rağmen rekoltede yaşanan gerileme, tütünün tarımsal üretimdeki kırılganlığını ortaya koydu.
Tütün tarımı, doğrudan üreticilerin yanı sıra mevsimlik tarım işçileri, nakliyeciler, tarımsal girdi satıcıları ve yerel esnaf açısından da ekonomik hareketlilik yaratıyor. Özellikle Kahta, Samsat ve Adıyaman merkezde sözleşmeli üretimden elde edilen gelir, kırsal ekonominin önemli kaynakları arasında bulunuyor.
Adıyaman'ın geleneksel tütün üretiminde ayrı bir yere sahip olan Çelikhan Tütünü ise 29 Mayıs 2005 tarihinde coğrafi işaretle tescil edildi. Böylece tütün, Adıyaman için hem geniş ölçekli sözleşmeli tarımın hem de yöresel üretim geleneğinin bir parçası olmayı sürdürüyor.
EYLÜLDE FİYAT TARTIŞMASIYLA BAŞLAYAN SORUN KASIMDA ALIM KRİZİNE DÖNÜŞTÜ
2026 yılı tütün alım sezonunun ilk önemli tartışması eylül ayında fiyatlar üzerinden başladı. Adıyaman merkez Kuyulu-Turuş bölgesindeki alım noktalarında üreticilerle görüşen ziraat odası başkanları, artan maliyetler karşısında açıklanan fiyatların yetersiz olduğunu dile getirdi.
29 Eylül'deki görüşmelerde Virginia tütünü için kilogram başına 185 ile 215 lira arasında fiyat ve 15 lira ilave prim talep edilirken, İzmir tipi tütün için 260 ile 320 lira arasında fiyat belirlenmesi ve ayrıca prim uygulanması istendi. Ancak üreticilerin fiyat ve maliyet konusundaki sorunlarına ekim ayında alımlardaki gecikmeler de eklendi.
13-14 Ekim tarihlerinde Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Mehmet Torunoğlu öncülüğündeki heyet, İzmir'de Öz-Ege Tütün Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener ve sektör temsilcileriyle görüştü. Heyette Adıyaman, Kahta, Samsat ve Besni ziraat odalarının başkanları da yer aldı.
Görüşmelerin ardından durdurulan tütün alımlarının 19 Ekim Pazartesi gününden itibaren yeniden başlayacağı duyuruldu. Ancak kasım ayının ilk günlerinde Kahta ve Samsat'taki üreticilerin alımların başlatılması yönündeki taleplerinin sürmesi, ekim ayında açıklanan takvimin ilçelerdeki uygulamasını yeniden tartışmaya açtı.
31 EKİM'DE YAĞIŞ VE KURUTMA SORUNU GÜNDEME GELDİ
Anahtar Parti Besni İlçe Başkanı Ahmet Tevfik Dayan, 31 Ekim'de yaptığı açıklamada Adıyaman, Kahramanmaraş, Gaziantep ve Şanlıurfa'da etkili olan aşırı yağışların tarımsal üretim üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekti.
Tütün, biber, mısır, pamuk, incir ve yer fıstığı üreticilerinin hasat ve kurutma süreçlerinde güçlük yaşadığını belirten Dayan, bölge çiftçisi için sıfır faizli iklim kredisi, tarımsal borçların ertelenmesi ve TARSİM kapsamının genişletilmesini istedi.
Yağışların ardından ürünlerin kurutulması ve uygun koşullarda muhafaza edilmesi sorunu, tütün alımlarındaki gecikmelerle birlikte üreticilerin gündeminde daha fazla yer tutmaya başladı.
2 KASIM'DA KAHTA'DAN ÇAĞRI: 'ÇİFTÇİMİZİN EMEĞİ HEBA OLMASIN'
Kahta Ziraat Odası Başkanı Fatin Rüştü Zorlu Turanlı, 2 Kasım'da yaptığı açıklamada üreticilerin sözleşme ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) miktarları gerekçe gösterilerek ürünlerini satmakta zorlandığını belirtti.
Turanlı, üreticilerin geçmiş yıllardaki alım uygulamalarına güvenerek üretim yaptığını ifade ederek, alımların gecikmesinin hem çiftçinin geçimini hem de ürünlerin kalitesini tehdit ettiğini dile getirdi.
Tütünlerin uygun koşullarda korunamaması halinde nemlenme ve küflenme riskiyle karşılaşılacağını vurgulayan Turanlı, "Çiftçimizin bir yıllık emeği depolarda heba olmasın!" çağrısında bulundu.
2026 yılının geçiş yılı kabul edilmesini isteyen Turanlı, üreticilerin ellerindeki bütün tütünlerin satın alınmasını ve sözleşmeli üretim yaptıran firmaların Kahta'da alımlara başlamasını talep etti.
3 KASIM'DA ZİRAAT ODALARI BİR ARAYA GELDİ
Adıyaman Ziraat Odası İl Koordinasyon Kurulu Başkanı Yaşar Özkan başkanlığında 3 Kasım'da kamuoyuna yansıyan toplantıya Kahta Ziraat Odası Başkanı Fatin Rüştü Zorlu Turanlı, Samsat Ziraat Odası Başkanı Kadir Kuştepe, muhtarlar ve tütün üreticileri katıldı.
Toplantıda, geçmiş yıllarda firmaların sözleşme miktarını aşan tütünleri de satın aldığı, ancak 2026 sezonunda yalnızca sözleşmede belirtilen miktarlarda alım yapılacağının bildirilmesi üzerine üreticilerin mağduriyet yaşadığı belirtildi.
Yaşar Özkan, firmaların üretim sezonunun başında çiftçilere 100-200 dönümlük ekim alanlarına yetecek miktarda tohum dağıttığını ve yetiştirilen ürünlerin tamamının satın alınacağı yönünde sözlü güvence verdiğini ileri sürdü.
Üreticilerin bu güvencelere ve önceki yıllardaki uygulamalara güvenerek ekim alanlarını genişlettiğini belirten Özkan, hasat tamamlandıktan sonra sözleşme miktarının gerekçe gösterilmesine tepki gösterdi.
Bu yıl yağışların olumlu seyretmesiyle bazı üretim alanlarında verimin arttığını da ifade eden Özkan, çiftçilerin artan üretim miktarını satamama tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu söyledi.
'ÜRETİM MALİYETLERİ YÜZDE 100'E YAKLAŞAN ORANLARDA ARTTI'
Adıyaman Ziraat Odası İl Koordinasyon Kurulu Başkanı Yaşar Özkan, 2026 yılında işçilik, mazot, gübre, tarım ilacı ve nakliye gibi üretim girdilerinde yüzde 100'e yaklaşan maliyet artışları yaşandığını savundu.
Mevcut alım fiyatlarının dahi üreticinin giderlerini karşılamasını güçleştirdiğini belirten Özkan, ürünlerin bir bölümünün satın alınmaması halinde çiftçilerin ekonomik kaybının daha da ağırlaşacağını ifade etti.
Ziraat odaları, 2026 yılının geçiş dönemi olarak kabul edilmesini, sözleşme fazlası ürünler dahil bütün tütünlerin satın alınmasını, üretim döneminde dağıtılan tohumların ve verilen alım güvencelerinin dikkate alınmasını istedi.
Özellikle Kahta ve Samsat'ta alımların gecikmeden başlatılması gerektiği vurgulanırken, üreticilerin taleplerinin Adıyaman milletvekilleri Resul Kurt, Mustafa Alkayış, İshak Şan ve Hüseyin Özhan ile Türkiye Ziraat Odaları Birliği Genel Başkanı Şemsi Bayraktar'a iletildiği açıklandı.
RESUL KURT SORUNU ANKARA'YA TAŞIDI
AK Parti Adıyaman Milletvekili Resul Kurt, 3 Kasım'da tütün üreticilerinin yaşadığı sorunların çözümü amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde Tütün ve Alkol Dairesi Başkanı Uğur Yalçın ile bir araya geldi. Kurt, Öz-Ege Tütün Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener ile de görüşerek üreticilerin taleplerini iletti.
Kurt, 2026 yılının geçiş yılı kabul edilmesini, üreticilerin elinde kalan tütünlerin satın alınmasını, Kahta ve Samsat'ta alımların başlatılmasını, alım yerleri ile teslim şartlarının önceden duyurulmasını istedi.
Gelecek yıllarda aynı sorunların yaşanmaması için sözleşme miktarları, alım koşulları ve üretim sınırlarının ekim öncesinde yazılı olarak belirlenmesi gerektiğini ifade eden Kurt, çiftçilerin üretime başlamadan önce ne kadar ürün satabileceklerini bilmelerinin önemini vurguladı.
Böylece tütün üreticilerinin fiyat ve alım talepleri, ziraat odalarının açıklamalarının ardından ilgili kamu kurumu ve alıcı firma yönetimi düzeyinde yeniden gündeme taşınmış oldu.
4 KASIM'DA TÜTÜN SORUNU ULUSAL BASINA TAŞINDI
Adıyaman'daki tütün alımlarında yaşanan belirsizlik, 4 Kasım'da ulusal ekonomi basınında da yer aldı. Dünya gazetesi, üreticilerin sözleşme miktarını aşan ürünlerinin alınmaması nedeniyle yaşadıkları sorunları gündeme taşıdı.
Ziraat odalarının açıklamaları üzerinden yürüyen tartışmada, sözleşme fazlası ürünlerin satın alınması, geçmiş yıllardaki uygulamaların sürdürülmesi ve artan üretim maliyetlerinin dikkate alınması talepleri öne çıktı.
5 KASIM'DA BİLGİÇ'TEN UYARI: 'ÇİFTÇİ TRAKTÖRÜNÜ SATMAYI DÜŞÜNÜYOR'
YENİ Parti Adıyaman İl Başkanı Av. Ali Murat Bilgiç, 5 Kasım'da PERRE Haber Ajansı'na yaptığı özel açıklamada tütün üreticilerinin yaşadığı ekonomik sıkıntıların ağırlaştığını belirtti.
Bazı üreticilerin mevsimlik tarım işçilerinin ücretlerini ödeyemediklerini, borçlarını karşılayabilmek için traktörlerini ve araçlarını satmayı düşündüklerini aktaran Bilgiç, firmaların düşük fiyat politikası uyguladığını ve ürünlerin tamamını teslim almadığını ileri sürdü.
Bilgiç, sözleşmeli üretim sisteminin işleyişine ilişkin dikkat çekici bir iddiayı da gündeme getirdi. Samsat'tan kendisini arayan bir üreticinin, bazı firmaların son yıllarda kendileriyle yeniden yazılı sözleşme yapmadığını ve sözleşme örneklerini alamadıklarını söylediğini aktardı.
Tütün üretiminin Adıyaman ekonomisine yıllık yaklaşık 144 milyon dolarlık katkı sağladığını ileri süren Bilgiç, üreticilerin gelir kaybının şehir merkezindeki esnafı ve hizmet sektörünü de etkileyeceğini belirtti.
Sorunun çözülmemesi halinde üreticilerin demokratik hak arama girişimlerine destek verebileceklerini ifade eden Bilgiç, "Gerektiği zaman bu işin öncüsü olmaktan çekinmeyiz" dedi.
YOLDAŞ: 'TÜTÜNÜN ARKASINDA BİR AİLENİN BÜTÜN YILI VAR'
Anahtar Parti Adıyaman Merkez İlçe Başkanı Mikdat Yoldaş da 5 Kasım'da yaptığı açıklamada üreticilerin sözleşme miktarını aşan tütünlerinin satın alınmamasına tepki gösterdi.
Yoldaş, "Adıyaman'da tütünün arkasında bir ailenin bütün yılı var" diyerek çiftçilerin üretim boyunca yaptığı harcamaların ve borç ödeme yükümlülüklerinin dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Üretim döneminde verilen sözlü güvencelerin araştırılmasını isteyen Yoldaş, üreticilerin elinde kalan ürün miktarının belirlenmesini, ziraat odaları, kamu kurumları ve firmaların ortak bir çözüm geliştirmesini talep etti.
Alım takvimlerinin, teslim noktalarının ve ödeme koşullarının açıklanması gerektiğini vurgulayan Yoldaş, çiftçinin belirsizlik içinde bırakılmaması çağrısında bulundu.
SÖZLEŞMELERDE NE YAZIYOR, ÜRETİCİ NE KADARINI SATABİLECEK?
Tütün piyasasındaki yürürlükteki düzenlemelere göre sözleşmeli üretim, alıcı ile üretici arasında düzenlenen yazılı sözleşmelere dayanıyor. Sözleşmelerde üretilecek tütünün cinsi, üretim alanı ve miktarı, fiyatı, teslim koşulları ve ödeme esasları yer alıyor.
Mevzuata göre sözleşmelerin kural olarak dikimden önce, en geç nisan ayı sonunda yapılması; sözleşmeli üretime ilişkin bilgilerin mayıs ayında Bakanlığa bildirilmesi gerekiyor.
Adıyaman'da son günlerde dile getirilen iddialar ise sözleşmelerin uygulanması, üreticiye verilen sözlü güvenceler ve sözleşme miktarını aşan ürünlerin değerlendirilmesi konularında yeni soruları gündeme getirdi.
Ekim ayında tütün alımlarının yeniden başlayacağı duyurulmasına rağmen kasım ayında bazı ilçelerde alım çağrılarının sürmesi, açıklanan takvimlerin ne ölçüde uygulandığı sorusunu da ortaya çıkardı.
Üreticilerin elinde toplam kaç ton tütün bulunduğu, bunun ne kadarının sözleşme miktarını aştığı, hangi firmaların ne kadar alım gerçekleştirdiği ve kalan ürünlerin nasıl değerlendirileceği ise henüz açıklığa kavuşmuş değil.
GÖZLER TÜTÜN FİRMALARINDA VE TARIM BAKANLIĞINDA
Adıyaman'da tütün tartışmasının merkezinde artık yalnızca kilogram fiyatı bulunmuyor. Üreticiler açısından asıl sorun, yetiştirdikleri ürünün ne kadarını, hangi tarihte ve hangi koşullarda satabilecekleri.
Ziraat odaları sözleşme fazlası ürünlerin de satın alınmasını isterken, siyasi parti temsilcileri ve milletvekilleri alıcı firmalar ile ilgili kamu kurumlarına çözüm çağrısında bulunuyor.
Kent ekonomisinin önemli gelir kaynaklarından biri olan tütünde, 2026 sezonunun nasıl tamamlanacağı üreticilerin gelecek yılki ekim kararlarını da etkileyecek. Alıcı firmaların sözleşme fazlası ürünlere ilişkin tutumu ve Bakanlığın çözüm için atacağı adımlar, Adıyaman'da binlerce ailenin ekonomik geleceği bakımından belirleyici olacak.
Kaynak : PERRE
